Strona główna » Droga Mleczna z dokładnością do pojedynczych gwiazd – rekord symulacji
Ciekawe

Droga Mleczna z dokładnością do pojedynczych gwiazd – rekord symulacji

Droga Mleczna z dokładnością do pojedynczych gwiazd – rekord symulacji

Naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego i japońskiego instytutu RIKEN stworzyli symulację całej Drogi Mlecznej, w której odwzorowano pojedyncze gwiazdy. Do obliczeń połączono trzy superkomputery, a kluczową rolę odegrał model sztucznej inteligencji, który przyspiesza najbardziej kosztowne fragmenty modelu.

Dlaczego symulacja galaktyki jest tak trudna

Galaktyka taka jak nasza zawiera setki miliardów gwiazd, a także gaz i inne materiały, które oddziałują ze sobą grawitacyjnie. Dlatego dotychczasowe modele zawsze były w jakimś stopniu uproszczone – zwykle pod względem rozdzielczości w czasie albo złożoności przestrzennej. Im dokładniej chce się odwzorować to, co dzieje się w galaktyce, tym więcej mocy obliczeniowej trzeba zużyć.

Szczególnie kłopotliwe są niewielkie obszary, w których gaz jest gęsty i szybko się zmienia. Symulacja musi tam wykonywać znacznie krótsze kroki czasowe, a to mocno zwiększa liczbę obliczeń. Projekt nazwano PHEASANT, a wyniki zaprezentowano na konferencji SC 2026 poświęconej obliczeniom wysokiej wydajności, która odbyła się w Chicago w dniach 15–20 listopada.

Sztuczna inteligencja zamiast tysięcy drobnych kroków

Sposobem na ominięcie tej bariery okazał się model AI opracowany przez Keiyę Hirashimę z RIKEN. Gdy gwiazda wybucha jako supernowa, nagrzewa otaczający gaz i odpycha go na zewnątrz. Dokładne policzenie tego procesu wymaga kroków czasowych rzędu 100 lat. Model AI przewiduje natomiast rozkład gazu po 100 tysiącach lat, dzięki czemu główna symulacja galaktyki może posługiwać się znacznie dłuższymi krokami.

Według badaczy daje to około 20-krotne przyspieszenie w porównaniu z bezpośrednim, wyczerpującym liczeniem tego samego procesu. Drugim osiągnięciem zespołu jest dostosowanie oprogramowania do pracy na trzech różnych superkomputerach, wykorzystujących procesory i karty graficzne od AMD, Intela i NVIDII. Jak przyznał Hirashima, uzyskanie dobrej wydajności na wszystkich trzech systemach wymagało specjalnych optymalizacji.

Co to daje astronomom

Pojedyncze gwiazdy mają znaczenie, bo ich wpływ sięga daleko poza najbliższe otoczenie. Masywne gwiazdy powstają w grupach, często w ramionach spiralnych, gdzie zimny gaz dostarcza budulca. Ogrzewają one gaz wokół siebie, a część z nich kończy życie jako supernowe. Gdy kilka wybuchów zdarza się blisko siebie, powstają ogromne bąble gorącego gazu, które mogą wywoływać kolejne narodziny gwiazd i wyrzucać materię poza dysk galaktyki. Zbyt uproszczona symulacja może takie powiązania przeoczyć i dać zupełnie inny obraz rozkładu gazu.

Prof. Michiko Fujii z Uniwersytetu Tokijskiego wskazuje, że nowy model pozwala badać, jak pojedyncze supernowe wpływają na liczbę powstających gwiazd, rozmiar gazowych bąbli i ilość materii uciekającej z galaktyki. Można też analizować, jak formują się grupy gwiazd i jak z czasem mogą stać się gromadami. Zespół sprawdził ponadto, że model daje tempo powstawania gwiazd zbliżone do szacunków opartych na obserwacjach prawdziwej Drogi Mlecznej.

  • Krążenie materii: badacze chcą śledzić, jak pierwiastki powstają w gwiazdach, trafiają do gazu międzygwiazdowego i wchodzą w skład nowych gwiazd.
  • Ramiona spiralne: Hirashima interesuje się związkiem ramion z powstawaniem obłoków molekularnych, czyli miejsc narodzin gwiazd.
  • Następny krok: symulacja nie obejmuje jeszcze całej historii formowania się galaktyki takiej jak nasza.

Co to oznacza w praktyce

Dla zwykłego czytelnika to przede wszystkim przykład tego, jak AI może wspierać klasyczne obliczenia naukowe: nie zastępuje fizyki, lecz przejmuje jeden wąski, kosztowny fragment, by reszta modelu mogła pracować szybciej. Podobne podejście bywa stosowane także w innych dziedzinach, w których symulacje są ograniczone mocą obliczeniową.

Praca jest dziełem zespołu z Japonii i nie dotyczy Polski bezpośrednio. Pośrednio pokazuje jednak kierunek, w którym zmierza astrofizyka obliczeniowa, również w Europie, gdzie badacze korzystają z superkomputerów w ramach wspólnych inicjatyw. Warto też zauważyć, że dopasowanie kodu do sprzętu różnych producentów ułatwia używanie go na wielu maszynach, co może mieć znaczenie dla innych ośrodków badawczych.

Źródło: Phys.org – „Milky Way simulation reaches record resolution with the help of three supercomputers”

Twierdza Porad

Twierdza Porad to solidne, sprawdzone teksty o urządzaniu domu, zdrowiu, technologii i samochodzie.

InstaVanLife – kanał o podróżach kamperem na YouTube
https://teldomains.pl/internet-swiatlowodowy-bez-tajemnic-ktory-operator-ma-najwiecej-do-zaoferowania/ https://totest.pl/ranking-internetu-swiatlowodowego-2025-liderzy-predkosci-i-ceny/ https://mamy-publikacje.pl/pakiety-medyczne-luxmed-dla-firm-korzysc-dla-pracodawcy-i-zespolu/